Nieuwaga

Czym jest nieuwaga w ADHD

Nieuwaga (deficyt uwagi, ang. inattention) to jedna z trzech głównych domen objawów ADHD według DSM-5. Nie polega na tym, że osoba „nie potrafi się skupić” — polega na tym, że jej mózg nie potrafi regulować uwagi: utrzymywać skupienia na zadaniach nudnych lub wymagających wysiłku, a jednocześnie odpuszczać angażujących (stąd paradoks hiperfokusu). Neurobiologicznie nieuwaga wynika z niedoboru dopaminy i noradrenaliny w korze przedczołowej, odpowiedzialnej za filtrowanie bodźców i kierowanie zasobów uwagi. DSM-5 wymaga co najmniej 5 z 9 kryteriów nieuważności utrzymujących się przez minimum 6 miesięcy.

Jak nieuwaga objawia się u dorosłych

Dziecięce objawy nieuwagi (niedokańczanie zadań, błędy wynikające z roztargnienia, gubienie przyborów) przekształcają się u dorosłych w specyficzne wzorce utrudniające funkcjonowanie zawodowe i domowe:

• gubienie kluczy, telefonu, dokumentów po kilka razy w tygodniu,
• zapominanie o spotkaniach, terminach, rachunkach — mimo intencji ich dotrzymania,
• wielokrotne wracanie do tego samego akapitu podczas czytania bez zapamiętania treści,
• trudność z kończeniem projektów zawodowych — szczególnie gdy mija pierwotne podniecenie nowością,
• trudności z organizacją otoczenia i zarządzaniem wieloma zadaniami równocześnie,
• sprawianie wrażenia, że „nie słucha”, gdy ktoś mówi bezpośrednio.

Podtyp z przewagą nieuważności (ADD)

Potocznie używane pojęcie ADD (Attention Deficit Disorder) odnosi się do podtypu ADHD z przewagą nieuważności (ADHD-I), w którym objawy nadaktywności i impulsywności są słabo wyrażone lub nieobecne. Jest to najczęstszy podtyp u kobiet i u dorosłych w ogóle. ADHD-I bywa szczególnie trudne do zdiagnozowania, ponieważ osoby z tym podtypem nie sprawiają problemów wychowawczych i dyscyplinarnych — siedzą cicho, lecz są myślami gdzie indziej. W rezultacie, zwłaszcza u dziewcząt i kobiet, diagnoza często pada dopiero w dorosłości.

Strategie kompensowania deficytów uwagi

Zewnętrzne systemy organizacji są skuteczniejsze niż próby opierania się na pamięci i woli. Kluczowe podejścia to: jeden centralny system notatek i przypomnień (zamiast wielu równoległych list), zasada „odłóż od razu na właściwe miejsce” dla przedmiotów często gubio­nych, oraz techniki blokowania czasu — przydzielanie konkretnych okienek do konkretnych zadań zamiast reagowania na bieżące żądania. Praca z terapeutą CBT-ADHD pozwala opracować indywidualne systemy kompensacyjne dostosowane do profilu trudności danej osoby. Farmakoterapia stymulantami (metylofenidat) i niestymulantami (atomoksetyna) poprawia filtrowanie bodźców i zdolność utrzymania uwagi, co u wielu pacjentów przynosi wyraźną poprawę funkcjonowania zawodowego i codziennego.